παιδικά εμβόλιαΤα εμβόλια αποτελούνται από ειδικά αντιγόνα λοιμωδών παραγόντων, τα οποία διεγείρουν το ανοσοποιητικό σύστημα έτσι ώστε αυτό να αναπτύξει αντισώματα, τα οποία με τη σειρά τους προφυλάσσουν τον οργανισμό από τις ασθένειες σε μακροχρόνια βάση. Τα εμβόλια αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο το κατεξοχήν φαρμακευτικό μέτρο πρόληψης των ασθενειών.

Τα βασικότερο κριτήριο επιλογής ενός εμβολίου από τους διεθνείς οργανισμούς φαρμάκων είναι η αποτελεσματικότητα. Τα κριτήρια καθορισμού της αποτελεσματικότητας των εμβολίων είναι τα ακόλουθα α) ο προσδιορισμός της συχνότητας εμφάνισης της νόσου στο γενικό πληθυσμό, β) η βαρύτητα της κλινικής νόσου και γ) η δυνατότητα του εμβολίου να προστατεύσει ικανό ποσοστό εμβολιασθέντων ανθρώπων από τη νόσο.

Οι κυριότεροι τύποι εμβολίων που διατίθενται σήμερα σε παγκόσμιο επίπεδο παρουσιάζονται παρακάτω.

Εμβόλια με αδρανοποιημένους λοιμώδεις παράγοντες

Περιέχουν αδρανοποιημένους μικροοργανισμούς, οι οποίοι ήταν ενεργοί, αλλά έχουν υποστεί απενεργοποιηθεί από χημικές ενώσεις, θέρμανση, ακτινοβολίες ή αντιβιοτικά. Τέτοια εμβόλια είναι αυτά κατά της γρίπης, της πολιομυελίτιδας, της ηπατίτιδα Α και της λύσσας.

Εμβόλια με ζώντες εξασθενημένους μικροοργανισμούς

Περιέχουν ιούς οι οποίοι έχουν αναπτυχθεί κάτω από συνθήκες που αδρανοποιούν τις ιδιότητές τους ή χρησιμοποιούν συγγενείς αλλά λιγότερο επικίνδυνους μικροοργανισμούς για να προκαλέσουν ευρεία απάντηση του ανοσοποιητικού συστήματος. Συνήθως προκαλούν πιο μεγάλης διάρκειας ανοσολογικές αποκρίσεις και προτιμώνται για υγιείς ενήλικες. Όμως δεν είναι κατάλληλα για εξασθενημένα άτομα (ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς, έγκυες γυναίκες) ενώ σπάνια μπορούν να μεταλλαχθούν και να προκαλέσουν την ασθένεια. Τέτοια παραδείγματα είναι αυτά κατά της ιλαράς-ερυθράς-παρωτίτιδας (MMR), της ανεμοβλογιάς και της φυματίωσης.

Εμβόλια με τροποποιημένα ατοξικά προϊόντα παθογόνων μικροοργανισμών

Παράγονται από αδρανοποιημένα τοξικά παράγωγα, τα οποία προκαλούν την ασθένεια. Παραδείγματα εμβολίων βασισμένα σε τοξίνες είναι το εμβόλιο του τετάνου και της διφθερίτιδας.

Εμβόλια υπομονάδων (περιέχουν τμήματα του λοιμογόνου παράγοντα)

Στα εμβόλια αυτά συνήθως εισάγεται ένας εξασθενημένος ή ανενεργός μικροοργανισμός, με στόχο την πρόκληση ανοσοαπόκρισης. Στα παραδείγματα συμπεριλαμβάνεται το εμβόλιο για την ηπατίδα Β ττο εμβόλιο εναντίον του ιού HPV (ιός που προκαλεί καρκίνο του τραχήλου της μήτρας), καθώς και εμβόλια για τον ιό της γρίπης.

Τα εμβόλια σύζευξης

Παραδείγματα εμβολίων αυτής της ομάδας αποτελούν τα εμβόλια κατά της μηνιγγίτιδας, του πνευμονιόκοκκου και του αιμόφιλου της γρίππης.